انقلاب مشروطیت ایران که باعث ایجاد دگرگونی های اساسی در ابعاد اجتماعی و فرهنگی و هنری شده بود ، تحولی اساسی در شعر و ترانه و موسیقی ایرانی بوجود آورد. در واقع ترانه و تصنیف بصورت فعلی ، دستاورد انقلاب مشروطیت است. به بیانی دیگر موسیقی ما در حال حاضر ، از موسیقی ملی و میهنی ای که در آن زمان شکل گرفت ، قالب بندی شده است. هفده سال پس از انقلاب مشروطیت و آن تحولات ، علینقی وزیری سبک نوینی در موسیقی ایرانی بوجود آورد ترانه سرایان و آهنگسازانی چون درویش خان ، ملک الشعرای بهار ، مرتضی نی داود ، علی اکبر شهنازی ، وحید دستگردی ، امیر جاهد ، سالک اصفهانی ، مهرتاش ، و بدیع زاده و دیگران دست به سرودن تصنیف هایی برای بیان احساسات ملت زدند. در این میان ، عارف قزوینی ، فرزند انقلاب مشروطیت ، جایگاه ویژه ای دارد و تصانیف ملی میهنی وی از بهترین نمونه های این تصانیف هستند.

       قسمت عمده ی فعالیت های مرحوم عارف قزوینی حول بیرق وطن دوستی و میهن پرستی بود. یکی از مشهور ترین ترانه های میهنی ، همان ترانه ی "آواز بهاری" عارف است که به "از خون جوانان وطن" شهرت یافت. این تصنیف در مایه ی دشتی ، تصنیفی است که برای اولین شهدای ایران در جریان مشروطه توسط عارف قزوینی ساخته شد. عارف درباره ی این تصنیف خود می نویسد: "بواسطه ی عشقی که حیدر خان عمو اوغلی بدان داشت میل دارم این تصنیف بیادگار آن مرحوم ثبت گردد."  همچنین دیگر تصنیف مشهور عارف همان تصنیف "آمان آمان" است که اجرای های مشخص آن توسط محمدرضا شجریان و علیرضا افتخاری بوده است که هر دو، در اجرای این تصنیف ابیات سیاسی این تصنیف را حذف کرده اند و به این تصنیف ، جنبه ای عاشقانه داده اند. اما در اصل ، این تصنیف از تصانیف سیاسی عارف می باشد که بعد از ورود فاتحین به تهران در سال 1326 ساخته شد. از دیگر تصانیف وطنی عارف میتوان به "دل هوس سبزه و صحرا ندارد" (ابوعطا)، "نه قدرت که با وی نشینم" (افشاری) ، "باد فرح بخش بهاری" (بیات ترک) ، "گریه را به مستی" (دشتی) ، "چه شورها" (شور) ، "گریه کن" (دشتی) ، "تا رخت مقید نقاب است" (بیات اصفهان) ، "ای دست حق پشت و پناهت بازا" (افشاری) ، "باد خزانی" (افشاری) ، اشاره کرد.

ای ایران

       اما مشهور ترین تصنیف ملی میهنی (البته به عقیده ی بنده) ، تصنیف (یا سرود) "ای ایران". که شاید بتوان گفت همه ی ایرانی ها این سرود با اقتدار را می شناسند و به آن افتخار می کنند.آهنگساز این تصنیف روح الله خالقی است که شعر آن را حسین گل گلاب سرود و برای اولین بار با صدای مرحوم بنان و اجرای ارکستر انجمن موسیقی ملی خوانده شد که گویا بعدها با تنظیم تازه ای از مرحوم خالقی همراه با کر در استدیوی بزرگ شماره هشت رادیو ایران (میدان ارگ) ضبط شد.

       حسین گل گلاب تاریخ خلق این اثر را 1323 می داند که مصادف است با برهه زمانی که ارتش متفقین (روسیه ، انگلیس و آمریکا) ایران را اشغال کرده بودند. در این برهه زمانی ، ارتش متفقین از هیچ گونه هتک حرمت ایرانیان بلاخص زنان و دختران ایرانی دریغ نمی کردند و این جرقه ای شد برای برانگیخته شدن حسین گل گلاب و روح الله خالقی ، و خلق اثری این چنین پایدار و ماندگار که برای تمامی ایرانیان و در تمامی ادوار خواهد ماند.

  دانلود ای ایران - بنان

سپیده

       یکی از شور انگیزترین آثار موسیقایی حماسی ، ملی ، میهنی ، همین تصنیف پر جنب و جوش "سپیده" است که اثری است از گروه شیدا. در جریان حرکات مردمی مردم ایران که منجر به انقلاب 57 شد. گروه شیدا در سال 1353 توسط محمدرضا لطفی و یاری های امیر هوشنگ ابتهاج ، پایه گذاری شد. این گروه در رادیو به اجرای آثار قدما می پرداخت. تا اینکه حوادث هفده شهریور رخ داد. محمدرضا لطفی که از این گونه حوادث و کشته شدن مردم به خشم آمده بود ، در روز هفده شهریور سال 57 هنگامی که وارد حیاط محطه ی رادیو شد متوجه شد نظامیان در حیاط رادیو کمین گرفته و منتظر حمله به مردم می باشند. این قضیه باعث انزجار شدید لطفی شد و او بلافاصله بعد از ورود به ساختمان رادیو نزد ابتهاج رفت و استعفای خود را اعلام کرد. ابتهاج هم که خود با لطفی هم عقیده بود قضیه ی مزبور را با اعضای گروه شیدا در میان نهاد و نهایتا ایشان دسته جمعی تصمیم به استعفا و ترک رادیو نمودند. از این پس گروه شیدا با تجمع در زیر زمین منزل امیر هوشنگ ابتهاج بصورت مخفیانه به ساخت و اجرا و ضبط آثاری انقلابی و میهن دوستانه پرداختند و گروه عارف به سرپرستی حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان نیز به این جمع پیوستند تا گروه شیدا و عارف شکل بگیرد و آثار چاووش اجرا شوند.

سپیده

       تصنیف "سپیده" بعد ها با صدای شهرام ناظری نیز اجرا شد. همکاری با چاووشی ها از اولین حرکات هنری شهرام ناظری بود که در آن زمان حوالی 30 سال سن داشت. صدای پر شور و هیجان ناظری که با چاشنی لحن حماسی بسیار موفق جلوه می نمود ، به ملودی های چاووش رنگ و بویی ایرانی حماسی بخشیده بود و بسیاری از آهنگ های چاووش با صدای حماسی ناظری ضبط و ثبت شده اند. البته جای دارد به این نکته هم اشاره کنم که ضبط و پخش این آثار چاووش بوسیله ی خود محمدرضا لطفی و ابتهاج صورت می گرفت که ایشان به هزینه ی شخصی خود اقدام به تهیه ی دستگاه های ضبط صوت و تکثیر کاست نموده بودند.

   دانلود سپیده - شهرام ناظری

شبنورد (برادر بی قراره)

       "شب نورد" تصنیفی است با صدای محمد رضا شجریان با آهنگی از محمدرضا لطفی که در مایه ی دشتی اجرا شده است. شعر "شبنورد" از اصلان اصلانیان است که در سال 1357 اجرا و ضبط شد. و در کاست چاووش 2 درج گشت. 

   دانلود شب نورد - شجریان

آزادی

       تصنیف دیگری که در مجموعه ی چاوش 2 گنجانده شده بود ، تصنیف "آزادی" بود. شعر این تصنیف از فرخی یزدی است و آهنگساز آن محمدرضا لطفی که با صدای شهرام ناظری اجرا شد. ریتم این تصنیف بوسیله ی صدای طبل ایجاد شده که به ایجاد فضایی حماسی کمک شایانی کرده است. این تصنیف هم در سال 1357 توسط گروه شیدا اجرا شد.

   دانلود آزادی - شهرام ناظری

ای ایران

       تصنیف "ای ایران" ، با اهنگی از محمدرضا لطفی و با شعر جواد آذر و با صدای شهرام ناظری ، در سال 1358 اجرا شد. این تصنیف در مجموعه ی چاووش 3 وجود دارد و توسط گروه شیدا اجرا شد.

    ای ایران - شهرام ناظری

ژاله خون شد

       سرودی است که آهنگساز آن حسین علیزاده است و با صدای کر اجرا شده است. ملودی این سرود در بیات اصفهان تنظیم شده است و شعر آن از سیاوش کسرایی. تاریخ ضبط این اثر به شهریور 57 بر میگردد.

   دانلود ژاله خون شد - حسین علیزاده

بخوانید از قلم خود علیزاده (1384):

"...

شهریور 57 از نیمه گذشت

کم کم تب تابستان فرو می کشید و پاییز خبر از خزان می آورد.

16 شهریور همه چیز گنگ بود.

نبضی بطور مرموز می تپید.

خورشید در افق مانده بود و

یارای حرکت نداشت.

روز هفدهم بدون خورشید آغاز شد.

صدای همهمه ی پر شوری از افق اوج می گرفت.

اندک اندک موجی عظیم که خورشید را بدوش داشت در شهر نمایان شد.

آن روز خورشید از ژاله طلوع کرد

تا عشق را بیاموزد ،

نور بگیرد،

تابان بماند.

نبض مرموز می تپید و لحظه به لحظه صدایش بلنتر می شد.

و ناگهان

سکوت ، سکوت و سکوت.

ژاله خون شد.

نبض مرموز ایستاد

و هیچگاه خورشید به افق باز نگشت.

او ماند ،

در ژاله ماند."

تیغ باید خون فشاند

       سرودی است از محمد رضا لطفی با شعر ابوالقاسم لاهوتی. اجرای این سرود بدست هنرمندان گروه شیدا و با صدای کر (همسرایان) است که در سال 1358 ضبط شد و در چاووش 3 انتشار یافت. این سرود در مایه ی بیات اصفهان است. 

    دانلود تیغ باید خون فشاند - لطفی

اتحاد

       "اتحاد" هم سرودی است که حسین علیزاده آن را بر روی شعری از حمید حمزه و در مایه ی اصفهان ساخته است. این سرود در اسفند 1357 و با اجرای گروه شیدا و همسرایان ضبط شد و در چاووش 3 منتشر شد.

   دانلود اتحاد - علیزاده

شهید

       تاریخ خلق این تصنیف به دی ماه سال 1357 بر می گردد. آهنگساز آن حسین علیزاده است و شعر آن از امیر برعشی می باشد. شهرام ناظری این تصنیف را خوانده است که در مایه ی شور می باشد و توسط گروه شیدا اجرا شده است. این قطعه نییز در چاووش 3 می باشد.

    دانلود شهید - ناظری

ای پدر

با صدای شهرام ناظری و با آهنگی از محمدرضا لطفی و شعر جواد آذر ، و اجرای گروه شیدا.

    دانلود ای پدر - ناظری

ای برادر

با صدای شهرام ناظری ، با آهنگ محمدرضا لطفی و اجرای گروه شیدا.

     دانلود ای برادر - ناظری

ای حریفان

با صدای شهرام ناظری ، با آهنگ محمدرضا لطفی و اجرای گروه شیدا.

    دانلود ای حریفان - ناظری

رزم مشترک

       "رزم مشترک" از تصانیف کوتاه اما بسیار تاثیر گذار پرویز مشکاتیان است. خواننده ی این تصنیف که شعر آن از برزین آذر مهر است ، محمدرضا شجریان می باشد.مشکاتیان این تصنیف را در مایه ی اصفهان ساخته است که توسط گروه شیدا و عارف اجرا شده و در قالب کاست چاووش 7 منتشر شده. 

    دانلود رزم مشترک - شجریان

خاموشی

       "خاموشی" تصنیفی است از حسین علیزاده با صدای شهرام ناظری که در مهر ماه سال 1359 و در فضای دشتی ساخته شده است. شعر این تصنیف از سیاوش کسرایی می باشد.

    دانلود خاموشی - ناظری

مژده ی ظفر

سرودی است با آهنگسازی محمدرضا لطفی و با اجرای گروه کر. که در کاست چاووش 7 گنجانده شده است.

   دانلود مژده ی ظفر - لطفی

 میهن ای میهن

       تصنیفی است با صدای محمدرضا شجریان و با آهنگسازی محمد جلیل عندلیبی و در مایه ی دشتی. شعر این تصنیف از ابوالقاسم لاهوتی است. بعد ها این تصنیف با صدای علیرضا افتخاری و درکاست "امان از جدایی" اجرا شد. اما با ارکستراسیونی متفاوت و با تغییراتی در شعر. 

    دانلود میهن - شجریان